رسانه های غربی و یا مرتبط با غرب تلاش كردند تا «وجه سلبی» اجلاس عدم تعهد در تهران برجسته دیده شود و وجه ایجابی آن تحت الشعاع قرار گیرد. در این میان خبرگزاری رویترز دو روز پیش نوشت: «ایران با برگزاری این نشست به جنگ سیاست انزوا رفته است» و شبكه الجزیره گفت: «میزبانی ایران، هجمه تبلیغاتی منزوی شدن ایران را درهم شكسته است.» خبرگزاری آسوشیتدپرس هم نوشت: «این اجلاس، ویترین مناسبات جهانی ایران است» و شبكه فاكس نیوز هم گفت: «ایران ریاست بزرگترین بلوك رأی دهنده سازمان ملل را در اختیار می گیرد.»
بدون تردید یكی از جنبه های اجلاس عدم تعهد در تهران، جنبه سلبی آن است ولی اگر نگاه به اجلاس تهران و توقع از آن محدود به وجه سلبی آن باشد، از واقعیتی كه طی روزهای 5 تا 10 شهریور و نیز در سه سال دوره ریاست ایران بر این جنبش رخ می دهد، غفلت شده است در این میان قاعدتاً به نفع آمریكایی هاست كه اجلاس تهران صرفاً یك اجلاس تدافعی و سلبی باشد و عجیب نیست كه رسانه های آنان روی وجه سلبی تمركز كرده اند كمااینكه غرب بسیار مایل است كه اساساً جنبش عدم تعهد یك جنبش صرفاً سلبی و تدافعی باشد چرا كه یك جنبش صرفاً سلبی نمی تواند «آینده ساز» باشد.
ایران سه سال، ریاست بر این جنبش را بعهده دارد و این یك فرصت مهم برای جنبش و ایران به حساب می آید. باتوجه به اینكه بدست آوردن ریاست جنبش نیازمند كسب اكثریت آراء سران جنبش (118 نفر) می باشد بنابراین نباید تردید كرد كه پذیرش ریاست ایران بر این جنبش توام با پذیرش نگرش های ایران در عرصه سیاست خارجی بوده است و این خود ضمن آنكه یك علامت روشن از تحول خواهی اكثریت اعضا می باشد در عین حال به معنای پشتیبانی اكثریت از نگرش های ایرانی در این عرصه می باشد با این وصف ایران در این برهه حساس ضمن آنكه مسئولیت سنگینی را بر دوش دارد، فرصت طلایی هم برای پیشبرد سیاست خارجی استقلال طلبانه و آرمان گرایانه خود در اختیار دارد. باید به این نكته اضافه كرد كه باتوجه به آنكه ریاست بعدی جنبش را متحد استراتژیك ایران در آمریكای لاتین- ونزوئلا- برعهده دارد، در واقع ایران می تواند روی یك دوره پیوسته 6ساله حساب باز كند و این فرصتی بسیار بزرگ و كافی برای پیگیری تحول در اهداف، اصول و كاركردهای جنبش و ارتقاء آن به سمت یك سازمان كارآمد جهانی می باشد.
جنبش عدم تعهد در اوج جنگ سرد (1334 تا 1340) به وجود آمد و هدف اصلی آن حفظ و كمك به استقلال كشورها در برابر دو ابرقدرت جهانی بود و برای رسیدن به این هدف مهم باید به «سازمان» تبدیل می شد. سازمانی كه بازوهای اجرایی لازم- شامل بازوهای حقوقی، امنیتی، مالی، انسانی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، تكنولوژیكی و علمی- را در اختیار داشته باشد. چرا كه بدون در اختیار گرفتن این بازوها قادر به حفظ استقلال كشورها در مقابل مداخلات ابرقدرت ها نبود به تجربه هم دیدیم كه به همین دلیل، ابرقدرت ها هیچگاه جنبش عدم تعهد را جدی نگرفتند. نقیصه حركت از جنبش (movement) به سازمان (organization) باید در اجلاس تهران بطور جدی طرح شده و حركت جنبش به سمت سازمان آغاز شده و در دوره سه ساله ریاست ایران به نتیجه برسد و در دوره ریاست ونزوئلا سازمانهای جانبی آن كه ایفاگر نقش های حقوقی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و... هستند، به وجود آیند.
در عین حال تبدیل شدن جنبش به سازمان، نباید به معنای مقابله این نهاد با سازمان ملل باشد چرا كه بدون شك اكثر اعضای جنبش عدم تعهد با تضعیف نقش و جایگاه سازمان ملل مخالفند هر چند اكثریت اعضای جنبش بر لزوم اصلاح سازمان تأكید دارند كمااینكه بیانیه های پایانی اجلاس های عدم تعهد از 1993 (1372) یعنی از اولین اجلاس پس از فروپاشی نظام دو بلوكی، بر لزوم اصلاح ساختار سازمان ملل و بویژه اصلاح ساختار و كاركرد شورای امنیت سازمان ملل، تأكید كرده اند. جنبش عدم تعهد باید به سازمان تبدیل شده و بازوهای اجرایی خود را پیدا كند نه برای اینكه به یك سازمان ملل تبدیل شود كمااینكه در دنیا بعد از به وجود آمدن سازمان ملل، سازمان ها و پیمان هایی به ابتكار كشورهای اروپایی و یا آسیایی به وجود آمدند كه بدون آنكه كار سازمان ملل را انجام بدهند به سازمانی با ضمانت های قوی اجرایی تبدیل گردیدند، اتحادیه اروپا، ناتو و آسه آن سه نمونه از این سازمان های دارای كاركردهای الزامی هستند.
بعنوان مثال كشورهای عضو جنبش عدم تعهد می توانند یك منشور حقوق بشر داشته باشند و براساس فرهنگ های بومی منشوری تهیه كرده و رعایت مواد آن را پس از تصویب در مجمع عمومی الزام آور نمایند و برای كشور یا دولتی كه در عین عضویت در جنبش، به مفاد این منشور حقوق بشر عمل نمی كنند، مجازات هایی را در نظر بگیرند مگر همین الان اتحادیه اروپا منشور فرهنگی حقوقی جداگانه ای ندارد و براساس آن كشورهای عضو را وادار به اصلاحات قوانین داخلی خود نمی كند؟ نكته دیگر این است كه 118 عضو سازمان ملل، بزرگترین گروه اعضاء سازمان را به خود اختصاص داده اند اما آیا واقعاً این 118 عضو به اندازه یكی از چند كشور خاص (نظیر فرانسه) قادر به اثرگذاری خاص در مناسبات بین المللی هست؟ پاسخ قطعاً منفی است ولی این یك وضع غیرطبیعی است چرا كه در مجموعه جنبش، تعداد زیادی كشور وجود دارد كه از فرانسه قوی تر و پیشرفته ترند. بدون تردید هند به تنهایی از مجموع اعضای اتحادیه اروپا ازنظر میزان تولید ناخالص ملی (EDP) برتری دارد اما در این اتحادیه دو عضو هستند كه هر كدام به تنهایی بیش از مجموعه 118عضو جنبش عدم تعهد در معادلات بین المللی اثرگذار هستند. جنبش با تبدیل شدن به سازمان می تواند این روند ناعادلانه و تبعیض آمیز را دگرگون كند كه رفع این بی عدالتی خود اولین گام در راه اصلاح سازمان ملل و شورای امنیت نیز می باشد به عبارت دیگر اصلاح جنبش عدم تعهد شرط لازم اصلاح سازمان ملل است اگر از این منظر به اصلاح جنبش و تبدیل آن به سازمانی با اجزاء اجرایی نگریسته شود، آن وقت گسترش نقش و تأثیر عدم تعهد به معنای كاسته شدن از نقش و تأثیر سازمان ملل نخواهد بود بلكه به معنای تقویت آن نیز هست.
همان طور كه در اهداف اولیه جنبش- بیانیه ده ماده ای 29كشور در اندونزی 1955- با صراحت آمده است، استفاده از زور برای حل و فصل منازعات میان كشورها و مداخله در امور داخلی و تجاوز به اراضی دیگران ممنوع است اگر جنبش با ایجاد سازمان های لازم برای تحقق منع زور و حل و فصل عادلانه مناقشات میان اعضا گام برداشته بود، هیچگاه نوبت به مداخله خارجی نمی رسید. جنگهای بالكان، جنگ ایران و عراق، درگیری های شدید قومی در سومالی، درگیری های منجر به دو پارچه شدن سودان، درگیری های داخلی لبنان، درگیری های كنونی سوریه، اشغال عراق، اشغال افغانستان، جنگ 33روزه، جنگ 22روزه، اتفاق نمی افتادند و یا به سرعت برطرف می شدند رفع و رجوع این مشكلات كه همه به اعضای جنبش عدم تعهد مربوط می شود به هیچ وجه با چارچوب های حقوقی و... سازمان ملل منافات نداشت و می توانست با ساز و كار جنبش عدم تعهد- درصورتی كه به سازمان تبدیل شده بود و بازوهای اجرایی خود را داشت- حل و فصل شود. حالا هم ضرورت تبدیل جنبش به سازمان برای مقابله با بحران های تحمیل شده به اعضا و یا بحران های ناشی از اختلافات ارضی و مرزی و تاریخی به قوت خود باقی است. باید توجه داشت كه شورای امنیت و سازمان های مرتبط با آن تنها زمانی در بحران های تحمیل و یا حادث شده در جغرافیای بزرگ عدم تعهد ورود می كنند كه از قبل منافع اعضای متنفذ این شورا تأمین شده باشد و یا امكان تبدیل آن به وضعیتی به نفع سیطره غرب، وجود داشته باشد. در غیر این صورت بحران های ملی یا فراملی اعضا جنبش به درازا می كشد و مشكلات جدیدی هم به وجود می آورند.
سازمان ملل براساس شرایط نظام دو قطبی و با ابتكار كشورهای گروه متفقین به وجود آمد و علی رغم وقوع تحولات عمده بین المللی درحد فاصل سال تأسیس این سازمان- 1327- تاكنون، هیچ تحولی را نپذیرفته است و این درحالی است كه متفقین و متحدین آن روزگار در طول 60سال گذشته یكی شده اند و لذا تقسیم معادلات 60ساله براساس اتفاقات 5-6ساله- حدفاصل 1939 تا 1944- به هیچ وجه منطقی نیست و حداقل 60سال با واقعیت فاصله دارد. جنبش عدم تعهد به عنوان بزرگترین گروه عضو سازمان ملل می تواند اصلاح ساختار سازمان ملل را بطور جدی دنبال كند و در صورت عدم تمكین متفقین و متحدین جنگ جهانی دوم، عدم تبعیت خود از قطعنامه ها و احكام شورای امنیت و نهادهای تابع آن را رسماً اعلام نماید كه در این صورت قطعاً اقلیت كنونی حاكم بر سازمان ملل چاره ای جز تن دادن به اصلاح نخواهند داشت.
ریاست ایران براین جنبش یك فرصت مهم و تاریخی و تا حد زیادی تكرارناپذیر به حساب می آید. از قضا دوره ریاست ایران با شروع تحولات عمده در عرصه های بین المللی و منطقه ای همراه گردیده است. ایران باید با تجمیع ظرفیت های خود در دولت، مجلس، قوه قضائیه، و سازمان های فراقوه ای خود نظیر صداوسیما، سپاه و بسیج و... از این فرصت زودگذر برای ارتقاء جنبش و تأمین حداكثر منافع ملی استفاده كند. مبادا این فرصت مثل فرصت ریاست ایران بر سازمان كنفرانس- همكاری های- اسلامی از بین برود و همت مسئولان امر تنها معطوف به 5روز اجلاس شانزدهم عدم تعهد شود و یا خدای نكرده برگزاركنندگان با تنگ نظری از به كارگیری ظرفیت های سایر دستگاه های كشور امتناع ورزیده و این فرصت تاریخی را به حوزه های تنگ جناحی سوق بدهند.
فرصت سه ساله ریاست ایران بر جنبش عدم تعهد نیاز به برنامه ریزی سه ساله و ستادهای خاص برای به نتیجه رساندن تحول و ارتقاء موقعیت جنبش دارد در این میان دانشگاه ها و سایر محافل نخبگی كشور می توانند ظرفیت های خود را برای تحقق هدف بزرگ تغییر ساختار بین المللی مطابق با منافع ملی ایران و منافع سایر ملت ها به میدان بیاورند و نقش تاریخی خود را ایفا نمایند.

منبع:کیهان

نوشته شده در تاریخ سه شنبه 7 شهریور 1391   | توسط: رضا منصوری   | طبقه بندی: بین الملل،    | نظرات()   بازدید ها:بازدید